Bài 1: Tạo nền tảng để xây dựng Quân đội hiện đại
Xuất phát từ “con số không”
Cuối năm 2022, Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2022 đã thu hút 174 doanh nghiệp công nghiệp quốc phòng đến từ 30 quốc gia (120 doanh nghiệp nước ngoài, 54 doanh nghiệp Việt Nam), tham gia trưng bày các gian hàng sản phẩm công nghiệp quốc phòng, an ninh. Tại triển lãm, có 303 sản phẩm do Công nghiệp quốc phòng Việt Nam nghiên cứu, chế tạo, sản xuất được trưng bày, gồm:
Các nhóm vũ khí lục quân; súng, đạn thế hệ mới; khí tài quang học; các loại tàu chiến; các loại vật tư, trang thiết bị hậu cần, kỹ thuật; các loại thiết bị cho người lính thời kỳ 4.0...; các loại ra-đa, máy thông tin liên lạc; thiết bị tác chiến điện tử, chỉ huy điều khiển, thiết bị bay không người lái.
Ngoài ra, còn có các phương tiện, trang thiết bị, vũ khí đồng bộ của Quân đội nhân dân Việt Nam được lựa chọn, huy động trưng bày. Đặc biệt, tại triển lãm, các đơn vị của Tổng cục Công nghiệp quốc phòng đã ký kết một số hợp đồng với công ty của Hà Lan, Israel, với tổng giá trị khoảng 25 triệu USD; cũng như tìm hiểu được sự phát triển vũ khí, trang bị kỹ thuật các nước, mở ra nhiều cơ hội hợp tác, xuất khẩu khác... Triển lãm đánh dấu sự phát triển của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về công nghiệp quốc phòng, góp phần khẳng định uy tín, vị thế của Quân đội nhân dân Việt Nam nói riêng và đất nước Việt Nam nói chung trên trường quốc tế.
Thành công bước đầu nêu trên bắt nguồn từ sự tiếp nối truyền thống ngành Quân giới anh hùng, đó là cách đây 78 năm (ngày 15/9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Chỉ thị thành lập Phòng Quân giới trực thuộc Bộ Quốc phòng - tiền thân của ngành Công nghiệp quốc phòng ngày nay.
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, mặc dù ngành Quân giới với điểm xuất phát hầu như từ “con số không”: không có các cơ sở sản xuất công nghiệp cơ bản; không có các loại vật tư nguyên liệu thiết yếu; không có đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật và công nhân lành nghề...; song, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, kỹ sư, công nhân, nhân viên Quân giới đã vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, nguy hiểm, nghiên cứu, cải tiến, sửa chữa, chế tạo, sản xuất hàng triệu tấn vũ khí, đạn, trang bị các loại cung cấp cho lực lượng vũ trang và toàn dân đánh giặc, lập nhiều chiến công vang dội, ghi những mốc son chói lọi trong lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc.
Sau năm 1975, đất nước hòa bình, thống nhất, ngành Quân giới bước sang chặng đường phát triển mới đó là, tập trung phát triển sản xuất quốc phòng và tham gia sản xuất xây dựng nền kinh tế đất nước.
Bước vào thời kỳ đổi mới, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng đã hoàn thành xuất sắc vai trò, chức năng cơ quan tham mưu chiến lược cho Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng trong xây dựng tiềm lực quốc gia về công nghiệp quốc phòng; huy động sức mạnh, trí tuệ tập thể, đầu tư, đổi mới công nghệ, mở rộng quan hệ đối ngoại, nghiên cứu phát triển và sản xuất thành công nhiều loại vũ khí, trang bị kỹ thuật đáp ứng cho toàn quân huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu.
Viện Vũ khí (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng) được đánh giá là điểm sáng trong công tác nghiên cứu, thiết kế vũ khí, trang bị kỹ thuật. Đại tá Tiến sĩ Nguyễn Phúc Linh, Viện trưởng Viện Vũ khí tự hào nhớ về một quá khứ hào hùng. Ra đời ngày 4/2/1947, Nha Nghiên cứu kỹ thuật (tiền thân Viện Vũ khí ngày nay) mặc dù còn gặp nhiều khó khăn, thử thách, đơn vị đã mở lớp học chuyên môn đầu tiên.
Bài học thực hành của các học viên là nhồi lắp một lô đạn bazôka theo yêu cầu đặc biệt của Bộ Quốc phòng. Những quả đạn bazôka đầu tiên được bộ đội đưa vào chiến đấu và đã tiêu diệt được xe tăng của thực dân Pháp khi chúng tiến đánh chùa Trầm, buộc địch phải rút lui.
Tiếp đó, đơn vị tiếp tục hoàn thiện đạn bazôka, triển khai nghiên cứu chế thử đạn AT (là loại đạn trang bị cho bộ binh, có tác dụng xuyên lõm, sát thương, bắn trên súng AK thông qua nòng phụ). Cuối năm 1948, khi ta có súng, đạn bazôka và AT có thể bắn được xe tăng và xuyên thủng lô cốt dày 300 mm, giặc Pháp đã cho xây dựng hệ thống boong ke rất kiên cố. Muốn tiêu diệt được địch cố thủ trong lô cốt, ta cần phải có vũ khí uy lực mạnh hơn bazôka.
Để đáp ứng yêu cầu đó, Nha Nghiên cứu kỹ thuật phải nhanh chóng thiết kế, chế tạo một loạt vũ khí mới. Giữa năm 1949 súng và đạn SKZ60 đã ra đời, loại vũ khí này có khả năng xuyên phá gấp ba lần bazôka. Sản phẩm SKZ60 sản xuất loạt đầu được nhiều đơn vị sử dụng và rất hiệu quả trong nhiều trận đánh. Từ đó SKZ60 được sản xuất hàng loạt và được trang bị cho các đại đoàn chủ lực.
Từ năm 1954 đến 1973, Nha Nghiên cứu kỹ thuật đã tích cực nghiên cứu thiết kế mới và cải tiến vũ khí theo yêu cầu trang bị cho bộ đội, tiêu biểu là súng tiểu liên AK; trung liên TUL-1; súng và đạn chống tăng B40; lựu đạn chạm nổ; mìn định hướng MĐH.10; súng cối 120 mm, 60 mm giảm nhẹ; vũ khí đánh địch trên sông, biển... Các sản phẩm ra đời rất đúng lúc, đáp ứng được yêu cầu của chiến trường, góp phần nâng cao hiệu quả chiến đấu của bộ đội.
Sản xuất các sản phẩm quốc phòng sát thực tế
Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Phúc Linh cho biết, những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng về lĩnh vực khoa học và công nghệ quân sự, đặc biệt là Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 16/7/2011 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng đến năm 2020 và những năm tiếp theo; và gần đây nhất là Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 26/1/2022 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển công nghiệp quốc phòng đến năm 2030 và những năm tiếp theo; phát huy truyền thống đơn vị hai lần anh hùng, Viện đã đổi mới, sáng tạo, bám sát nhiệm vụ, thực tế sản xuất của các nhà máy, tích cực, chủ động, sáng tạo trong nghiên cứu khoa học.
Chỉ tính 10 năm trở lại đây, Viện đã thực hiện hàng trăm đề tài, nhiệm vụ khoa học-công nghệ về nghiên cứu thiết kế, chế tạo vũ khí, trang bị kỹ thuật cho quân đội, trong đó nhiều đề tài được Hội đồng khoa học-công nghệ đánh giá xuất sắc.
Đến nay, năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo vũ khí, trang bị kỹ thuật của Viện đã chuyển từ nghiên cứu thiết kế theo mẫu sang nghiên cứu thiết kế không theo mẫu và hình thành các nhóm nghiên cứu về vũ khí, trang bị kỹ thuật mới, như: Vũ khí chống tăng thế hệ mới; hệ pháo và đạn pháo, đạn nhiễu trên tàu hải quân; pháo và đạn pháo trên xe tăng thế hệ mới; hệ đạn cối mẫu mới; tổ hợp súng và đạn nhiệt áp; súng phóng lựu liên thanh; súng bắn tỉa, súng trung liên thế hệ mới; các loại khí tài quan sát, ngắm bắn hỗn hợp ngày đêm tích hợp đo xa laser...
Một trong những sản phẩm đề tài được đánh giá cao là đề tài kính ngắm bắn ngày tích hợp đo xa laser dùng cho súng bộ binh của Thiếu tá, Thạc sĩ Nguyễn Xuân Hiệu, cán bộ Viện Vũ khí vừa được Ban Tổ chức Giải thưởng tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội trao tặng giải nhì.
Thiếu tá Hiệu cho biết, hiện trong các loại súng bắn tỉa thường sẽ đồng bộ với kính ngắm bắn ngày để nâng cao hiệu quả khi sử dụng. Tuy nhiên, mẫu kính ngắm bắn ngày đang được trang bị cho súng bắn tỉa tại các đơn vị quân đội hiện nay có hạn chế như: lấy khoảng cách từ xạ thủ tới mục tiêu theo nguyên lý đo trên kính vạch thường không chính xác, cho nên sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện phát bắn.
Để khắc phục hạn chế này, phải sử dụng thêm một thiết bị đo khoảng cách từ xạ thủ đến mục tiêu, song vẫn nảy sinh hạn chế như: làm tăng số lượng trang thiết bị và khối lượng khi hành quân mang vác; khi sử dụng cần thêm trợ thủ (người sử dụng thiết bị)...
Do vậy, sản phẩm kính ngắm bắn ngày tích hợp đo xa laser được đưa vào thử nghiệm có tính ưu việt hơn: khả năng đo xa đến 1.000 m, độ chính xác cao, hỗ trợ xạ thủ lấy điểm ngắm nhanh và chính xác hơn so kính ngắm bắn ngày truyền thống; kíp xạ thủ từ hai người giảm xuống chỉ còn một người. Ngoài ra, kính ngắm bắn không chỉ sử dụng ngắm bắn mà còn giúp người lính và chỉ huy quan sát chiến trường, đo khoảng cách đến các mục tiêu cần thiết với độ chính xác cao, bảo đảm gọn, nhẹ, giảm khối lượng mỗi khi hành quân mang vác.
Đây là mẫu kính ngắm lần đầu được nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm ở trong nước, không dựa trên mẫu có sẵn, có khả năng tích hợp nhiều bảng bắn, sử dụng linh hoạt với nhiều loại súng bộ binh khác nhau.
“Qua tiếp xúc các loại kính ngắm ban ngày của súng bộ binh bộ đội huấn luyện trên thao trường, từ những bất cập của các loại kính ngắm đó, tôi đã ấp ủ nghiên cứu kính ngắm ban ngày mới từ năm 2017 và bắt đầu thực hiện từ năm 2020. Sau năm lần thử nghiệm, tôi mới tìm ra nguyên lý và thành công; đề tài đã được Hội đồng khoa học cấp nghiệm thu” - Thiếu tá Hiệu phấn khởi cho biết.
Nhà máy Z173, thuộc Tổng cục Công nghiệp quốc phòng (tiền thân là Ban Ca Nô) được thành lập ngày 30/10/1965. Ngày đầu thành lập, quân số của Ban Ca Nô chỉ có 20 cán bộ, cơ sở vật chất chỉ có hai xe Grát vận chuyển thiết bị, vật tư đến các cơ sở sản xuất ở Hà Nội, Thái Nguyên, Hải Phòng để gia công đặt hàng. Từ năm 1965 đến 1975, nhà máy có nhiệm vụ đặt hàng, đóng mới, sửa chữa các phương tiện thuyền gỗ, thuyền nan, thuyền gắn máy, ca-nô, sà-lan phục vụ vận chuyển, rà phá bom từ trường và phục vụ nhiệm vụ quốc phòng.
Từ năm 1975 đến nay, nhà máy với chức năng, nhiệm vụ đóng mới và sửa chữa tàu quân sự phục vụ nhiệm vụ quốc phòng; tham gia đóng tàu phục vụ các thành phần kinh tế trong nước và xuất khẩu. Bước vào thời kỳ đổi mới, đơn vị gặp nhiều khó khăn, thách thức khi chuyển từ cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: do cơ sở vật chất xuống cấp, trang thiết bị lạc hậu, thiếu đồng bộ, sản phẩm quốc phòng hạn chế, việc phát triển các sản phẩm kinh tế gặp nhiều khó khăn do sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường.
Trước thực tế nêu trên, Đảng ủy, chỉ huy nhà máy đã đề ra chủ trương và hướng đi mới: chuyển từ sửa chữa tàu sông sang sửa chữa tàu biển; tổ chức lại sản xuất theo hướng tinh gọn; huy động mọi nguồn vốn để nâng cấp trang, thiết bị, nhà xưởng...
Với cách làm, hướng đi đúng, nhà máy từng bước vượt qua khó khăn và là tấm gương sáng trong giai đoạn đất nước bước vào thời kỳ đổi mới. Năm 1989, nhà máy vinh dự được Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh gửi Thư khen ngợi, vì đã “Chấp nhận cuộc cạnh tranh giành ưu thế trên thị trường”. Đến nay, Nhà máy Z173 (Công ty TNHH một thành viên đóng tàu Hồng Hà) là một trong những đơn vị trọng yếu của Tổng cục Công nghiệp quốc phòng về lĩnh vực đóng mới, sửa chữa tàu thuyền trang bị trong toàn quân.
Thượng tá Nguyễn Hữu Đoan, Phó Giám đốc nhà máy chia sẻ, việc điều chỉnh tổ chức lực lượng, sáp nhập, cơ cấu lại, đổi mới, sắp xếp doanh nghiệp quân đội, hợp nhất các nhà máy đóng tàu đã tác động không nhỏ đến tư tưởng của một bộ phận cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân viên và lao động.
Sự cạnh tranh giữa các nhà máy đóng tàu trên địa bàn ngày càng khốc liệt; các sản phẩm đòi hỏi cao về công nghệ, chất lượng, tiến độ, trong khi năng lực nhà máy vẫn còn hạn chế...
Song, phát huy truyền thống đơn vị hai lần anh hùng, nhà máy đã phấn đấu hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ: đóng mới một số tàu quân sự Made in Viet Nam (ký hiệu TT-400TP), đây là loại tàu tuần tiễu hiện đại, có nhiều đặc tính ưu việt trang bị cho lực lượng Hải quân; đóng mới các sản phẩm thuộc chương trình biển, đảo theo Nghị quyết 72/2014 của Quốc hội, gồm seri một số tàu TT-400 (tàu tuần tra cao tốc), một tàu vận tải đa năng tiếp dầu 3.000 tấn cho Cảnh sát biển; một tàu vận tải đa năng 3.000 tấn cho Quân chủng Hải quân...
Đánh giá về năng lực sản xuất quốc phòng hiện nay, Trung tướng Nguyễn Mạnh Hùng, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Tổng cục Công nghiệp quốc phòng, cho biết: Hiện, Tổng cục có nhiều dây chuyền sản xuất, sửa chữa vũ khí, trang bị kỹ thuật các loại được đầu tư mới, công nghệ tiên tiến, hiện đại.
Thí dụ như: dây chuyền sản xuất súng bộ binh thế hệ mới; dây chuyền sản xuất ngòi đạn pháo; sản xuất được hầu hết các loại vũ khí, trang bị kỹ thuật trang bị cho Sư đoàn bộ binh đủ quân, với các chủng loại: vũ khí, đạn dược, khí tài quang học, thuốc phóng, thuốc nổ...; một số chủng loại vũ khí, trang bị kỹ thuật đạt trình độ tiên tiến trên thế giới như: súng tiểu liên 7,62 mm; súng và đạn chống tăng, đạn chống giáp phản ứng nổ; đạn nhiệt áp; đạn cao xạ hải quân; đạn cối tăng tầm; đạn phóng lựu 40 mm xuyên lõm, lựu đạn chống người nhái... Các nhà máy đóng tàu đã làm chủ thiết kế và thi công, đóng mới hơn 50 gam tàu quân sự với tải trọng lên đến 4.500 tấn, như:
Tàu tên lửa tấn công nhanh, tàu pháo tuần tiễu, tàu cảnh sát biển, tàu tuần tra kết hợp tìm kiếm cứu nạn xa bờ, tàu tìm kiếm cứu hộ tàu ngầm đa năng...; có khả năng sửa chữa đến cấp vừa cho tàu ngầm; cải hoán, hiện đại hóa, sửa chữa lớn và bảo đảm kỹ thuật cho tàu hộ vệ tên lửa, tàu chống ngầm và các loại tàu mặt nước cho các lực lượng chiến đấu, thực thi pháp luật trên biển... góp phần nâng cao sức mạnh chiến đấu của lực lượng vũ trang, tạo nền tảng để xây dựng quân đội hiện đại.
Bài 2: Sản xuất phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu
Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng nêu rõ: “Xây dựng, phát triển nền công nghiệp quốc phòng hiện đại, lưỡng dụng, vừa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc vừa góp phần quan trọng phát triển kinh tế-xã hội”. Theo đó, việc xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng theo hướng lưỡng dụng, hiện đại, trở thành mũi nhọn công nghiệp quốc gia; kết hợp chặt chẽ quốc phòng với kinh tế, kinh tế với quốc phòng là định hướng quan trọng, có ý nghĩa chiến lược của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Việc kết hợp sản xuất quốc phòng với kinh tế đã được ngành Công nghiệp quốc phòng quan tâm và phát huy hiệu quả; nhiều ngành hàng kinh tế tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường phục vụ dân sinh và xuất khẩu.
Nâng cao năng lực sản xuất kinh tế
Xí nghiệp Vỏ tàu, thuộc Nhà máy Z173 (Tổng cục Công nghiệp quốc phòng), chuyên đóng mới, sửa chữa phần vỏ tàu quân sự và tàu kinh tế có tiền thân là một phân xưởng sửa chữa tàu quân sự. Trung tá Nguyễn Năng Dũng, Giám đốc Xí nghiệp cho biết, những năm qua, đơn vị đã đóng mới, gia công phần thân vỏ tàu quân sự và sản xuất vỏ các tàu cho Tổng cục Hải quan, Cục Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), tàu chữa cháy và cứu hộ, cứu nạn của Công an thành phố Hải Phòng; đóng phần vỏ các loại tàu 3.300 tấn, 2.600 tấn (tàu chở hàng) xuất khẩu sang Hà Lan...
Xí nghiệp thực hiện các sản phẩm quốc phòng và kinh tế có hàm lượng công nghệ cao vừa giải quyết được công ăn việc làm, vừa có điều kiện để đào tạo, xây dựng đội ngũ lao động tay nghề cao. Thông qua các sản phẩm xuất khẩu, dưới sự kiểm soát chặt chẽ của tổ chức đăng kiểm nước ngoài, đòi hỏi chất lượng sản phẩm của đơn vị phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đơn vị coi trọng xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, coi đây là yếu tố then chốt để thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ.
Việc kết hợp sản xuất quốc phòng với kinh tế đã được ngành Công nghiệp quốc phòng quan tâm và phát huy hiệu quả; nhiều ngành hàng kinh tế tạo được chỗ đứng vững chắc trên thị trường phục vụ dân sinh và xuất khẩu.
Thượng tá Nguyễn Hữu Đoan, Phó Giám đốc Nhà máy Z173 cho biết, thực hiện chủ trương của cấp trên về kết hợp sản xuất quốc phòng gắn với kinh tế, mặc dù còn khó khăn, song trong những năm qua, Đảng ủy, Ban Giám đốc Nhà máy đã đề ra nhiều chủ trương, biện pháp phù hợp, luôn nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Trong đó, cùng với đóng các loại tàu, xuồng cho các đơn vị quân đội, Nhà máy còn triển khai đóng mới các loại xuồng cao tốc xuất khẩu sang thị trường châu Phi, tàu kéo cho Tập đoàn Damen, nhiều sản phẩm cho Cục Kiểm ngư, Tổng cục Hải quan và hàng trăm xuồng các loại cho Tổng cục Dự trữ Nhà nước... Từ năm 2019 đến nay, có những năm doanh thu của Nhà máy từ sản phẩm kinh tế và xuất khẩu đạt hơn 90%, góp phần giữ gìn đội ngũ, có tích lũy để tái đầu tư cơ sở vật chất, đổi mới dây chuyền công nghệ, mở rộng sản xuất và bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao đời sống người lao động.
Xưởng Bộ lửa (tiền thân Nhà máy Z121 ngày nay) được thành lập ngày 7/9/1966, với nhiệm vụ nghiên cứu, chế tạo các sản phẩm hỏa cụ-sản phẩm được ví như “trái tim của vũ khí” dùng để phát hỏa cho bộ phận trung tâm của đạn, mìn, góp phần bảo đảm uy lực vũ khí cho bộ đội chiến đấu. Trong điều kiện vừa xây dựng, vừa sản xuất và nghiên cứu chế thử vũ khí, với muôn vàn khó khăn gian khổ, song với ý chí quyết tâm, sự sáng tạo và tinh thần nỗ lực của những người lính thợ quân giới Z121, nhiều sản phẩm vũ khí ra đời kịp thời chi viện cho tiền tuyến miền nam.
Sau Ngày giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước 1975, cả nước chuyển sang thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Nhà máy Z121 cùng các nhà máy trong Tổng cục Công nghiệp quốc phòng đều chuyển nhiệm vụ từ thời chiến sang thời bình, vừa thực hiện nhiệm vụ sản xuất quốc phòng, vừa tham gia sản xuất kinh tế.
Thành danh trong việc nghiên cứu, chế tạo các sản phẩm vũ khí phục vụ bộ đội chiến đấu trong thời chiến, nhưng khi chuyển nhiệm vụ từ thời chiến sang thời bình, Nhà máy gặp nhiều khó khăn, thách thức. Đại tá Trần Anh Mạnh, Phó Giám đốc Nhà máy Z121 cho biết, khó khăn lớn nhất trong thời điểm này của lãnh đạo, chỉ huy Nhà máy Z121 đó là, bảo đảm việc làm, đời sống cho đội ngũ cán bộ, công nhân viên, vốn chỉ quen sản xuất vũ khí nay phải tham gia sản xuất kinh tế trên các dây chuyền sản xuất quốc phòng.
Với tinh thần tự lực, tự cường, khắc phục khó khăn, Nhà máy đã khai thác tính lưỡng dụng trên các dây chuyền sản xuất sẵn có để nghiên cứu, chế tạo và sản xuất hàng loạt các mặt hàng như: Đạn thể thao, đạn săn, vòi phun T100M, phụ tùng xe đạp, dao, xoong, nồi... Những sản phẩm làm ra tuy giá trị không cao nhưng tạo thêm việc làm để cải thiện đời sống cho cán bộ, công nhân viên, đồng thời duy trì tay nghề cho đội ngũ công nhân cho nhiệm vụ sản xuất quốc phòng về lâu dài. Bước vào thời kỳ đổi mới (sau năm 1986), Nhà máy tiếp tục đối mặt với những khó khăn thử thách đó là: nhiệm vụ sản xuất không ổn định, thiếu vốn, thiếu việc làm, đời sống của cán bộ, công nhân viên gặp nhiều khó khăn.
Dưới ánh sáng của Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI và Nghị quyết 05 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển công nghiệp quốc phòng, với tinh thần chủ động, sáng tạo, Đảng ủy, chỉ huy Nhà máy đã đề ra chủ trương và định hướng mới. Trong đó, Nhà máy đã chủ động thiết kế, thi công hoàn chỉnh “Dây chuyền sản xuất thuốc đen hạt quân dụng, dây cháy chậm” và mạnh dạn đầu tư “Dây chuyền sản xuất thuốc nổ công nghiệp”, “Dây chuyền sản xuất dây nổ”, tạo việc làm cho gần một nghìn công nhân, góp phần tăng doanh thu cho Nhà máy.
Phát huy truyền thống đơn vị hai lần anh hùng, từ năm 2006 trở lại đây, Nhà máy tăng cường đầu tư chiều sâu, hiện đại hóa về công nghệ, tạo bước đột phá mới để phát triển bền vững. Nhà máy đã tập trung triển khai và ứng dụng nhiều đề tài, công trình nghiên cứu khoa học có hàm lượng kỹ thuật cao phục vụ nhiệm vụ sản xuất quốc phòng, trong đó ưu tiên thực hiện các đề tài nghiên cứu cải tiến các loại vũ khí hiện đại như: Hỏa cụ cho đạn chống tăng, các loại bộ lửa cho đạn của hải quân, không quân...
Đại tá Trần Anh Mạnh cho biết, những năm qua, bên cạnh sản xuất các sản phẩm quốc phòng phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu là nhiệm vụ trọng tâm, Nhà máy còn phát huy công nghệ lõi sản xuất hỏa cụ để phát triển các mặt hàng kinh tế phục vụ dân sinh. Nhà máy cho ra đời nhiều sản phẩm mới phục vụ bộ đội huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu.
Bên cạnh đó, Nhà máy chủ động đầu tư các dây chuyền công nghệ mới thay cho dây chuyền đã trang bị trước đây, như: Dây chuyền đổi mới nâng cao chất lượng hỏa cụ; dây chuyền nhồi nén kíp nổ tự động; dây chuyền công nghệ sản xuất pháo hoa; dây chuyền sản xuất thuốc nổ nhũ tương... Từ đây, nhiều sản phẩm của Nhà máy khẳng định uy tín, chất lượng đối với khách hàng như: các sản phẩm kíp nổ, dây cháy chậm, thuốc nổ, pháo hoa...; trong đó, sản phẩm pháo hoa của Nhà máy đã tạo được niềm tin và chinh phục được các khách hàng đòi hỏi chất lượng cao như: Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp...
Tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm
Là đơn vị chuyên sản xuất, cung cấp khí tài nghi binh, nghi trang cho quân đội, bước vào thời kỳ đổi mới, Nhà máy Z176 gặp muôn vàn khó khăn, thử thách, nhất là chuyển đổi cơ chế từ tập trung quan liêu bao cấp sang hạch toán kinh tế thị trường. Với ý chí, nghị lực và quyết tâm đổi mới, Nhà máy đã sớm tìm hướng đi thích hợp: tự vay vốn, phát huy nội lực, đầu tư thiết bị, đổi mới mặt hàng, đổi mới phương thức quản lý, tích cực tìm đầu ra cho sản phẩm.
Nhờ đó, Nhà máy đã đứng vững trước cơ chế thị trường, giải quyết được vấn đề việc làm, thu nhập cho người lao động. Những năm đầu của thế kỷ 21, thực hiện nghị quyết của Đảng về đẩy mạnh công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước, Nhà máy đã tích cực, chủ động tìm kiếm bạn hàng, thị trường, sản phẩm phù hợp ngành nghề mình sản xuất, kinh doanh; đồng thời tham gia hội nhập quốc tế, với đơn hàng túi siêu thị đầu tiên cho Tập đoàn IKEA (Thụy Điển). Đây là tiền đề tạo nên thành công và thương hiệu của những người “Lính thợ 76”.
Trung tá Hoàng Xuân Dương, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Công ty TNHH một thành viên 76 (Nhà máy Z176) cho biết: Những năm qua, nhiệm vụ của Nhà máy ngày càng nặng nề và khó khăn hơn do tác động của nền kinh tế thị trường, điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt; cơ sở vật chất, máy móc thiết bị còn nhiều hạn chế, khó khăn về nguồn lao động; triển khai đề án sắp xếp các doanh nghiệp quân đội, nhất là năm 2020 khi dịch Covid-19 bùng phát... đã tác động toàn diện, sâu sắc đến mọi hoạt động của Nhà máy.
Để hoàn thành tốt nhiệm vụ, Nhà máy luôn quán triệt và vận dụng đúng, linh hoạt, sáng tạo quan điểm của Đảng về kết hợp kinh tế với quốc phòng, sản xuất quốc phòng và phát triển kinh tế; trực tiếp là Nghị quyết số 06-NQ/TW, ngày 16/7/2011 của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Công nghiệp quốc phòng đến năm 2020 và những năm tiếp theo”; Nghị quyết số 520-NQ/QUTW, ngày 25/9/2012 của Quân ủy Trung ương về “Lãnh đạo nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh tế kết hợp quốc phòng của Quân đội đến năm 2020”, trong điều kiện sản phẩm quốc phòng nhóm I được giao hằng năm chiếm tỷ trọng rất thấp, song Nhà máy luôn xác định sản xuất quốc phòng là nhiệm vụ chính trị trung tâm, sản xuất kinh tế là nhiệm vụ quan trọng, tập trung đẩy mạnh sản xuất các sản phẩm kinh tế xuất khẩu.
Theo đó, Ban Giám đốc Nhà máy đã bám sát nhu cầu trang bị của quân đội, chủ động tìm biện pháp tháo gỡ khó khăn; tích cực khai thác các đơn hàng quốc phòng thuộc nhóm II, nghiên cứu ứng dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật vào sản xuất, lưỡng dụng dây chuyền thiết bị được đầu tư, qua đó nhiều sản phẩm có hàm lượng khoa học-công nghệ cao lần đầu được nghiên cứu, sản xuất thành công, nhiều sản phẩm quốc phòng mới đáp ứng nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và yêu cầu tác chiến hiện đại, được các đơn vị đánh giá cao.
Nhà máy Z176 đã chủ động tìm kiếm, mở rộng thị trường xuất khẩu; đầu tư trang, thiết bị hiện đại, mở rộng mặt bằng nhà xưởng, phát triển nhà cung cấp, sản phẩm, thị trường, bạn hàng mới. Chính nhờ có bước đột phá nêu trên mà sản phẩm của Nhà máy luôn bảo đảm: đẹp, bền, rẻ, tiện dụng và thân thiện với môi trường-một yếu tố quan trọng giúp Nhà máy cạnh tranh được trên thị trường quốc tế, đáp ứng mọi yêu cầu của đối tác.
Khi đại dịch Covid-19 bùng phát đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế thế giới, trong đó có Việt Nam. Là doanh nghiệp có doanh thu chủ yếu từ xuất khẩu, Nhà máy tưởng như khó có thể vượt qua khó khăn nêu trên. Song nhờ sự năng động, sáng tạo, bên cạnh sản xuất các sản phẩm quốc phòng, Nhà máy kịp thời chuyển sang sản xuất các mặt hàng phòng dịch như: khẩu trang, tấm kính chắn phòng dịch, quần, áo phòng chống dịch.., đồng thời đẩy mạnh xuất khẩu.
Nhờ vậy, mặc dù trong bối cảnh đại dịch diễn biến phức tạp, nhưng Nhà máy vẫn duy trì tốt sản xuất quốc phòng và kinh tế, giữ vững đơn hàng xuất khẩu, bảo đảm doanh thu, việc làm và thu nhập cho người lao động. Nhà máy Z176 trở thành điểm sáng của Tổng cục Công nghiệp quốc phòng trong việc biến thách thức thành cơ hội, vững vàng vượt qua khủng hoảng do tác động của đại dịch Covid-19.
Hiện nay, ngoài bạn hàng truyền thống là Tập đoàn IKEA (Thụy Điển), Nhà máy Z176 đã phát triển thêm bạn hàng mới như: Tập đoàn Decathlon (Pháp), Bikezac (Đan Mạch)... Doanh thu xuất khẩu hằng năm của Nhà máy năm sau cao hơn năm trước, dẫn đầu Tổng cục Công nghiệp quốc phòng về giá trị xuất khẩu; nhiều năm liền được Bộ Công thương xếp hạng “Doanh nghiệp xuất khẩu uy tín”; Tập đoàn IKEA (Thụy Điển) xếp hạng “Nhà cung cấp ưu tiên”; Tập đoàn Decathlon (Pháp) xếp hạng A. Năm 2021, Nhà máy lọt vào tốp 100 doanh nghiệp Sao Vàng đất Việt; năm 2022, Nhà máy vượt mốc xuất khẩu 2.000 tỷ đồng và lọt vào tốp 10 doanh nghiệp quân đội tiêu biểu..., góp phần duy trì phát triển tiềm lực quốc phòng, vừa đẩy mạnh phát triển sản xuất hàng xuất khẩu.
(Còn nữa)
(★) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 29/8/2023.
TRẦN QUYẾT
